Adaçayı : Ballıbabagillerden kokulu bir bitkidir. Tüylü ve beyazımsı bir renkte olan yapraklarının kurusu demlenerek çay olarak içilir. Avrupa ülkelerinin mutfaklarında kızarmış patateslerin, hamurlara koyulan yağların kokulandırılmasında, salamuralarda, etlerin dinlendirilmesinde kullanılır.
Anason : Anayurdu Mısır olan anason, maydanozgillerden bir bitkinin küçük, yeşilimsi, taylı ve baharlı bir tohumudur. Hamur işlerinde, rakıcılıkta, gevreklerde, çöreklerde kullanılır. Yurt dışında likör ve meşrubatlarda aroma olarak kullanılır. Yıldız anasonu: Manolyagillerden yapraklarını dökmeyen bir ağaçtır. Tadı ve kokusu anasona benzediği için bu adı almıştır. Beyaz Toz Biber : Karabiberin dış kabuğu alınmış ve öğütülmüş olanıdır. Karabiberden daha keskin kokuludur ama tadı karabibere göre daha hafiftir. Biberiye : Ballıbabagillerden, Akdeniz çevresinde bol yetişen bir bitkidir. Daha çok sıcak yerlerde yetişir. Soğuk yerlerdeyse üzerinin örtülmesi gerekir. Evde saksıda yetiştirilmeye uygundur. Et yemeklerinde sıkça kullanılır. Kurusu da tazesinin kullanıldığı her yerde kullanılır. Çemenotu : Sert, kahverengi-sarı renkli bir tohumdur. Öğütülmüş olarak turşularda, çorbalarda, soslarda, güveçlerde ve et yemeklerinde kullanılır. Cevz-i Bevva : Sıcak bölgelerde yetişen bir ağacın bir yemişidir. Rendelenerek toz haline getirilir ve tavalarda, beşamel soslarda, et, dolma ve sarmalarda kullanılır.
Çörekotu : Haziran-Temmuz ayları arasında yeşille karışık açık mâvi renkli çiçekler açan, 20-40 cm boyunda bir bitkidir. Tohumları tamâmen olgunlaştıktan sonra toplanır ve güneşte kurutulur. Çörek, ekmek ve salatalarda kullanılır.
Defne : Yapraklarını dökmeyen sık dallı bir ağaçtır. Bitkinin kullanılan kısmı yaprak ve meyveleridir. Kurutulmuş defne yaprakları baharat olarak kullanılır. Akdeniz ülkelerinde çok rastlanan defne ağacı güneşli ve kuytu yerlere dikilmesi şartıyla Doğu Anadolu Bölgesi' nde de yetiştirilebilmektedir. Defne yaprakları çeşitli balık, et, kümes ve av hayvanlarının etlerinden yapılan yemeklerde, soslarda kullanıldığı gibi bazı turşu ve konservelerde de kullanılır.
Dereotu : Maydanozgillerden, iplik biçiminde yapraklan olan bir bitkidir. Güzel kokusu nedeniyle cacık, çiroz salatası gibi bazı salatalarda ve zeytinyağlılarda, böreklerde çiğ veya pişmiş olarak kullanılır.
Fesleğen : Ballıbabagillerden yaprakları çok keskin ve güzel kokulu olan bir bitkidir. Anayurdu Hindistan'dır. Akdeniz ülkelerinde ve ülkemizde süs bitkisi olarak bahçelerde, özellikle de saksılarda yetiştirilmektedir. Türlü soslarda, çorba ve salatalarda çok kullanılmaktadır.
Hardal : Turpgillerden bir bitkidir. Bu bitkinin sert ve yakıcı bir madde taşıyan tohumu un durumuna getirilir ve sirkeyle karıştırılarak macun kıvamında bir karışım yapılır. Izgara etlerin yanında ve bazı soslarda kullanılır.
Haşhaş Tohumu : Haşhaş bitkisinin tohumudur. Mavi-siyah veya beyaz renkte olur. Ekmek, çörek, börek gibi fırın ürünlerinde kullanılır. Ayrıca kavrularak salata, kanape, meze ve sebze yemeklerine de katılır.
Kakule : Zencefilgillerden, sıcak iklimlerde yetişen kakulenin tohumları küçük ve beyazımsı renktedir. İştah açıcı ve mide bozukluklarını giderici özelliği vardır. Bu nedenle hem baharat, hem de ilaç olarak kullanılır. Yemeklere özellikle baklagillere ve balığa katılır. Sütlü tatlılarda, kompostolarda, çay ve kahvede aroma vermesi için kullanılır.
Karabiber : Kuru ve siyah tanelerinin baharlı ve acı bir tadı vardır. Hemen hemen her türlü yemekte bütün veya toz durumda kullanmak mümkündür.
Karanfil : Bitkinin koyu renkli, küçük çivi biçimindeki tomurcukları kurutulur ve öğütülerek toz haline getirildikten sonra veya dövülmeden tane olarak kullanılır. Kompostolarda, bazı tatlılarda, şerbetlerde, keklerde, dondurmalarda, soğanla birlikte bazı yahnilerde kullanılır.
Kekik : Ballıbabagillerden, yaprakları küçük ve karşılıklı, çiçekleri beyaz, pembe veya kırmızı ve başak durumunda olan kokulu bir bitkidir. Halk arasında kekiğe benzeyen mercan köşk veya merzengüş (origanum) türleri; İstanbul kekiği, İzmir kekiği gibi adlarla kekik yerine kullanılmaktadır. Etlerin, ızgaralann, sebzelerin, haşlanmış balıklann tatlandınlmasında kullanılır.
Kırmızı Pul biber : Güneydoğu illerinde, en çok Gaziantep
Kimyon : Maydanozgillerden kokulu bir bitkidir. Keskin kokusu ve tadıyla çok bilinen ve kullanılan bir baharattır. Genel olarak toz halinde kullanılmaktadır. Ülkemizde köfte ve sucuk yapımında kullanılır. Kimyon tek başına kullanıldığı gibi baharat karışımlarında da kullanılır.
Kişniş : Maydanozgillerden, yaprakları maydanozu andıran ve kurutulmuş meyvesi baharat olarak kullanılan bir bitkidir. Minik, sarımsı kahverengi meyvelerinin kokusu tazeyken pek hoş değildir. Ama kurutulunca bu kokunun yerini insana ferahlık veren hoş bir koku alır. Kişniş genellikle şuruplarda, likörlerde, şekerlemelerde kullanılmaktadır. Bu tohumlann şekere bulanmasıyla yapılan " kişniş şekeri " ülkemizde olduğu gibi başka ülkelerde de çok ünlüdür. Kişniş şekeri pastacılıkta çok kullanılmaktadır. Türk mutfağında kişniş bazı yemeklerde de kullanılır. Bitkinin körpe yaprak ve filizleri de çorba ve salatalara doğranarak yenir.
Köfte Baharı : Değişik baharatların belirli ölçülerde karıştırılıp öğütülmesinden elde edilen bir karışım. Kişniş, karabiber, kırmızı biber, karanfil, defne yaprağı ve kekikten oluşuyor.
Mercanköşk : Kekik ailesindendir. Türk Mutfağı'nda, olduğu kadar Avrupa ülkelerinin mutfaklarında da çok kullanılan bir bitkidir. Sebze, et, balık yemeklerinde sıkça kullanılır.
Meyankökü : Yoğun kokulu ve buruk bir tadı vardır. Şekerleme ve şerbetlerde kullanılır.
Muskat : Hafif tatlımsı, mentollü gibi bir tadı vardır. Et yemekleri, patates, beşamel sos, kiş, kremalı yemeklere ve tatlılara yakışır. İnce çekilmelidir. Acımsı tadından ötürü çok küçük miktarlarda kullanılmalıdır.
Nane : Ballıbabagillerden, yaprakları sapsız, çiçekleri beyaz veya menekşe renginde, ıtırlı, küçük bir bitkidir. Yemeklerde kullanılan nane " yeşil nane " dir. Yetiştirilmesi kolay bir bitki olan nane ülkemizde olduğu gibi bütün Akdeniz ülkelerinde çokça yetişir. Çorbalardan, dolmalara kadar pek çok yemekte nane kullanılır.
Rezene : Anason kokulu bir ottur. Yaprakları dereotuna benzeyen, kökü de sümbül soğanını andırır. Soslarda, balık buğulamalarında, konservelerde kullanılır. Yakın zamana kadar " raziyane " adıyla tanınırdı.
Safran : Çiğdem çiçeğinin kurutulmuş tepeciğinden elde edilir. Tek tek elle toplandığı için pahalıdır. Tel safranın birkaç teli suda ıslatılarak rengi ve aroması ortaya çıkar. Yemeklere sarı bir renk veren bu toz, zeytinyağında hiç erimez. Böylece karışık veya hileli olup olmadığını kontrol etmek mümkündür.
Sumak : Güneydoğu Anadolu'da yetişen, çalı gurubundan, bodur bir ağacın yapraklarının kurutulup toz haline getirilmesiyle elde edilir. Sumağın oldukça keskin ekşi bir lezzet vardır. Güneydoğu'ya has "ezme" ve çeşitli yörelerde yapılan mantı ile birlikte yenilir.
Susam : Bir metre boyunda, yağ veren bir otsu
Tarçın : Defnegillerden olan tarçın ağacının kabuğundan elde edilir. Güney Asya, Orta Amerika ve Brezilya'da yetişen bu ağacın kabuğu, içindeki kokulu ve uçucu bir yağdan ötürü baharat olarak kullanılmaktadır. Kabukları dövülüp toz haline getirildiğinde, yağının uçması sonucu kokusunu çabuk kaybettiğinden genellikle kabuk parçaları durumunda ve cam kavanozlarda saklanır. Tarçın, ülkemizde genellikle sütlü tatlılarda ve hamur tatlılarında, şekerlemelerde, pastalarda ve bazı yemeklerde, boza, salep gibi içeceklerde, hatta kaynatılarak çay olarak kullanılmaktadır.
Tarhun : Kuvvetli bir aroması vardır. Çorba, köfte, salata, et ve tavuk yemeklerinde kullanılır. Balığa çok yakışır.
Vanilya : Salepgillerden, çiçekleri beyaz ve kokulu, tırmanıcı küçük bir bitkidir. Vatanı Meksika, Madagaskar, Java ve Antillerdir. Bitkinin yaprakları sapsız, yassı ve etlidir. Meyveleri 15-20 cm uzunlukta, yassı, iki uca doğru incelmiş, parlak siyahımsı renklidir. Özel kokulu vanilin maddesi ancak fermentatif bir kurutma sonucunda meydana gelmektedir. Genellikle sütlü tatlılarda, dondurmalarda, pasta ve şekerlemelerde kullanılır.
Yenibahar : Dolmanın esas baharatıdır. Bütün etli ve zeytinyağlı dıolmalarda kullanılır.
Zencefil: Genellikle Güney Asya, Orta Amerika ve Brezilya'da yetişmektedir. Bitkinin kokulu köksapları kurutularak toz durumuna getirilmesiyle baharat elde edilir. Aynca taze köksaplar pişirilerek yenir. Kuvvetli kokulu ve biraz acımsı lezzetlidir. Daha çok şerbet, meşrubat ve likör yapımında kullanılmaktadır. Uzakdoğu ülkelerinde çay, kahve, ıhlamur gibi içeceklere de zencefıl katılır. Karabiber kullanılan her yemekte kullanılabilir. Kurabiye ve keklere aroma katar. Turşusu ve reçeli yapılabilir.
Zerdeçal : Zencefılgillerden, yapraklan sivri uçlu, çiçekleri sarı renkte bir bitkidir. Bu bitkinin saplarından safranı andıran boyalı bir madde çıkarıldığı için " Hint safranı " da denir. Safranın kullanıldığı her yerde kullanılır. Yemeklere Safran gibi sarı renk verir ve topraksı bir lezzet katar. Et, balık ve yumurtalı yemeklere katılan zerdeçal hardal hazırlamakta da kullanılır. Çok nem çekdiği için çabuk küflenebilir. Az alıp tüketilmelidir.
Recent Comments